قرض الحسنه: تخلفات شرعی و قانونی برخی صندوق های قرض الحسنه

قرض الحسنه - شرکت نرم افزاری یگانه

به جرات می توان ادعا کرد که اکثریت قریب به اتفاق صندوق های قرض الحسنه، در زمان تاسیس با نیات انسانی و خدا پسندانه و برای کمک به محرومان و نیازمندان شکل گرفته اند، لکن با گذشت زمان و با تغییر اعضای هیئت امنا و مدیریت، برخی صندوق ها، آگاهانه و گاه ناآگاهانه به مسیرهای خلاف قانون و در مواردی به خلاف شرع کشیده شده اند .

این موارد، هر چند به قصد خیانت به کشور و معصیت پروردگار نباشد، آثار سوء اقتصادی و دینی خود را بر جای می گذارد و چه بسا جامعه را به دام گناه کبیره ربا می اندازد، چنانکه امروزه عملکرد خلاف برخی بانک ها و صندوق های به اصطلاح قرض الحسنه، توجیه کننده رباخواری گروهی گردیده است .

رئیس بازرسی بانک ها و صندوق های قرض الحسنه در مصاحبه ای رسمی مطرح می کند که صندوق های قرض الحسنه سه گروه هستند;

گروه نخست صندوق هایی هستند که خیرین با تاسیس و راه اندازی آن در صدد خدمت رسانی و رفع نیازهای مردم بوده اند و تعهدی را برای سپرده گذاران ایجاد نکرده و یا سپرده افراد را مسدود نمی کنند .

گروه دوم صندوق هایی که با جذب سپرده و مسدود کردن آنها، تعهد پرداخت وام های تا ۳ برابر سپرده را می دهند که پیش بینی می شود در آینده ای نزدیک، منجر به ورشکستگی شوند، چون امکان تحقق چنین تعهدی را نخواهند داشت .

گروه سوم صندوق هایی است که فعالیت بانکی دارند، سپرده می گیرند، بهره می پردازند، و وام با بهره می دهند، در حالی که مطابق اصل چهارم قانون اساسی کلیه قوانین و مقررات کشور باید اسلامی باشد .

مهم ترین موارد تخلفات شرعی و قانونی برخی صندوق های قرض الحسنه به قرار زیر است:

۱ . مسدود کردن سپرده; برخی صندوق های قرض الحسنه شرط اعطای وام قرض الحسنه را افتتاح حساب پس انداز قرض الحسنه و ذخیره سازی مبلغی به عنوان حداقل در آن حساب می دانند، کما اینکه برخی پس از اعطای وام، موجودی سپرده را تا تسویه حساب کامل وام مسدود می کنند;

حتما بخوانید:  نرم افزار اتوماسیون اداری - با سیستم اتوماسیون اداری یگانه به روز باشیم.

و این در حالی است که اشتراط هر نوع زیاده در قرارداد قرض ربا محسوب می شود و بدیهی است که اشتراط مسدود کردن سپرده و استفاده صندوق از آن سپرده در ایام مسدودی، از دید عرف زیاده محسوب می شود و لذا مشهور فقها این نوع شرطها را شرط زیاده و ربا می دانند .

۲ . گرفتن هزینه ای بیش از کارمزد واقعی; مطابق نظر مراجع بزرگوار تقلید، صندوق های قرض الحسنه مجاز هستند، هزینه های واقعی عملیات اعطای وام قرض الحسنه، اعم از هزینه های پرسنلی و اداری را به کل وام های اعطایی سرشکن کرده، از گیرنده تسهیلات دریافت کنند، چنانکه طبق مصوبه شورای پول و اعتبار، صندوق ها می توانند تا حد ۲ درصد به عنوان کارمزد از متقاضی وام دریافت کنند; این در حالی است که برخی از صندوق ها رقم هایی بین ۴ تا ۶ درصد و در مواردی بیشتر، تحت عنوان کارمزد می گیرند که قطعا خلاف واقع است .

۳ . افتتاح حساب های غیر پس انداز قرض الحسنه; طبق مصوبه شورای پول و اعتبار، صندوق های قرض الحسنه تنها حق دارند برای مشتریان حساب های قرض الحسنه پس انداز افتتاح کنند و افتتاح حساب های دیداری و مشابه آن، همین طور حساب های سرمایه گذاری مدت دار ممنوع است، در حالی که طبق گزارش های موجود، برخی صندوق ها اقدام به گشایش انواع حساب های دیداری و مدت دار برای مشتریان کرده اند .

۴ . اعطای تسهیلات غیر قرض الحسنه; هدف اصلی افرادی که در صندوق های قرض الحسنه سپرده گذاری می کنند، این است که وجوه آنان در امر اعطای قرض الحسنه به نیازمندان مصرف شود، چنانکه طبق مصوبه قانونی نیز، صندوق ها موظف هستند، منابع حاصل از سپرده های مشتریان را، تنها از طریق وام قرض الحسنه، اعطای تسهیلات کنند و از خرید دارایی های غیر منقول و اعطای تسهیلات از طریق عقود سودآور منع شده اند، در حالی که طبق گزارش های موجود، برخی صندوق های قرض الحسنه از طریق عقود فروش اقساطی، اجاره به شرط تملیک، جعاله و … اعطای تسهیلات کرده، سودهای ۲۲ درصدی و بیشتر دریافت می کنند .

حتما بخوانید:  جایگاه قانونی صندوق های قرض الحسنه

۵ . عدم رعایت سقف تسهیلات; در سیستم بانکی، وجود ذخایر قانونی و احتیاطی بانک ها، ابزار مهمی برای کنترل بانک ها در رعایت سقف تسهیلات اعطایی است، چنانکه بانک مرکزی با کنترل کمی، حجم تسهیلات اعطایی بانک ها را محدود می کند، اما در صندوق های قرض الحسنه به جهت نبود ذخیره قانونی و نبود قانونی برای کنترل ذخایر احتیاطی و نبود نهادی برای کنترل سقف اعتبارات، صندوق ها در یک رقابت شکننده برای جذب مشتریان بیشتر، پیوسته سقف وام اعطایی خود را بالا می برند،

بطوری که برخی صندوق ها به صورت رسمی تبلیغ اعطای وام صد میلیون ریالی جهت خرید مسکن، اتومبیل و … را می کنند . روشن است که این وضعیت، احتمال ورشکستگی صندوق های مذکور را بالا می برد و حقوق سپرده گذاران را به مخاطره می اندازد; در سال گذشته متاسفانه شاهد ورشکستگی برخی از این صندوق ها بودیم .

۶ . سوء استفاده از منابع سپرده گذاران; چنانچه گذشت هدف اصلی غالب سپرده گذاران صندوق های قرض الحسنه، مشارکت در اعطای وام قرض الحسنه به محرومان و نیازمندان جامعه است تا بتوانند ما یحتاج زندگی خود را تامین کنند، این درحالی است که برخی صندوق ها با استفاده از منابع مذکور، اقدام به خرید و ساخت و ساز ساختمان های ممتاز در بهترین مکان های شهرها، برای صندوق ها می کنند و در مواردی نیز مشاهده می شود که مبالغ بزرگی در اختیار افراد معدودی قرار می گیرد .

برای مثال در بازرسی بانک مرکزی از یک صندوق مشخص شد که مدیر عامل ۱۴ نوع وام به خود اختصاص داده و در آخرین مرحله ۲۰۰ میلیون تومان وام قرض الحسنه ازدواج برای خود منظور کرده است، یا در بازرسی یک صندوق دیگر، مشاهده شده برای جلوه بیشتر فعالیت خود، یک اتومبیل را در شهرهای مختلف به معرض نمایش در آورده، و در نهایت یک اسم بدون صحت اعلام شده و اتومبیل نیز در اختیار مدیر عامل قرار گرفته است .

حتما بخوانید:  عملکرد صندوق های قرض الحسنه

وجود این تخلفات که متاسفانه رو به گسترش است، این نگرانی را برای مسئولان نظام و هیات امنای صندوق های قرض الحسنه واقعی به وجود آورده است که مبادا این انحرافات شرعی و تخلفات قانونی به حدی برسد که رفتار انسانی و الهی قرض الحسنه و سوابق درخشان صندوق ها زیر سؤال برود و کار به جایی برسد که دولت به ناچار اقدام به تعطیلی چنین فعالیت هایی کند .

شبیه کاری که در اوایل انقلاب در مورد شرکت های مضاربه ای اتفاق افتاد; شرکت هایی که در آغاز با نیات پسندیده و با الهام از آموزه های اسلام و برای مقابله با پدیده رباخواری به راه افتاد، لکن به تدریج به دلیل نبود قوانین مناسب و فقدان کنترل و نظارت مؤثر، و به جهت حرص و طمع گروهی فرصت طلب، به مراکز رباخواری، اختلاس و در مواردی فساد و فحشا تبدیل شد و خسارات فراوانی به بار آورد .

برای جلوگیری از چنین پیشامدی لازم است تدبیری اندیشید و با سازماندهی مناسب و تصویب قوانین لازم، جلو انحرافات و تخلفات را گرفت، متخلفان و فرصت طلبان را ناامید و خیرین و صالحین را امیدوار ساخت . در همین راستا، طرحی به عنوان ساختار مطلوب مؤسسه های قرض الحسنه پیشنهاد می شود .

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

16 + دو =